Planaria in je aquarium: herkennen en veilig aanpakken

Bijgewerkt op 12 oktober 2026

Je kijkt 's avonds nog even naar je bak en ineens zie je kleine witte wormpjes over het glas kruipen. Schrikken is heel normaal. Toch hoef je niet meteen naar de winkel voor een middel. Lang niet elk wormpje is een planaria, en als het er wel een is, los je het in de meeste gevallen op zonder je vissen, garnalen of slakken in gevaar te brengen. Ik leg je stap voor stap uit hoe.

Wat zijn planaria?

Planaria zijn kleine platwormen. Ze zijn wit, beige, bruin of gevlekt en meestal zo'n halve tot één centimeter lang. Sommige soorten worden zelfs twee centimeter. Ze glijden rustig over het glas, een beetje zoals een slak, en ze kunnen niet zwemmen.

Planaria houden niet van licht. Overdag zitten ze verstopt in de bodem, achter stenen of in het filter. Als het donker is, komen ze tevoorschijn. Zie je er overdag al een paar op het glas, dan zitten er in de bodem vaak veel meer.

Ze hebben nog een bijzondere eigenschap: uit een stukje planaria kan een nieuwe worm groeien. Fijnknijpen tegen het glas is daarom geen goed idee.

Planaria of een onschuldig wormpje?

In bijna elk aquarium leven kleine wormpjes. De meeste zijn ongevaarlijk en ruimen zelfs afval op. Kijk dus eerst goed wat je ziet voordat je iets doet. Met een vergrootglas of de camera van je telefoon gaat dat prima.

Aanraken doe je voorzichtig, met een satéprikker of het puntje van een pipet. Twijfel je nog? Let dan vooral op de oogjes en op de manier van bewegen. Niet elke planariasoort heeft namelijk een duidelijke driehoekskop. Er bestaan ook kleine platwormpjes met een ronde kop. Die zijn meestal onschuldig.

Zijn planaria gevaarlijk voor je guppen?

Voor volwassen guppen nauwelijks. Een gezonde guppy is te groot en te snel. Maar planaria zijn wel echte rovers. De meeste soorten eten kleine diertjes, en sommige kunnen zelfs een prooi verdoven die groter is dan zijzelf.

Deze dieren lopen daarom wel risico:

• pasgeboren en zwakke gupjes;
• garnalen, vooral jonge garnalen en garnalen die net verveld zijn;
• slakken en hun eitjes.

Het lastige is dat je bijna nooit een dood dier ziet. Er groeien gewoon steeds minder jongen op. Zie je in je bak bijna geen jonge garnalen of gupjes meer, terwijl je die wel verwacht? Kijk dan eens 's avonds laat met een zaklamp op de bodem en langs het glas.

Hoe komen planaria in je aquarium?

Planaria ontstaan niet vanzelf. Ze komen altijd ergens van buiten mee, meestal op een van deze manieren:

• met nieuwe waterplanten uit een winkelbak;
• met slakken, garnalen of vissen uit een bak waar al planaria zitten, en het water waarin ze zijn vervoerd;
• met levend voer;
• via een filter, bodem of netje dat eerder in een andere bak is gebruikt.

Hoe snel ze daarna groeien, hangt vooral af van het voer. Waar veel voer achterblijft, groeit de groep hard. En dat is goed nieuws, want daar heb jij zelf invloed op.

Planaria aanpakken in vier stappen

Begin altijd bij stap 1 en ga pas verder als het echt nodig is. Je hebt te maken met levende dieren, dus je kiest eerst de veiligste weg.

Stap 1. Voer minder en ruim op

Geef per keer niet meer dan je guppen binnen een paar minuten opeten. Zuig met een bodemzuiger voerresten en vuil uit de bodem, vooral op plekken waar het water weinig beweegt. Spoel het filtermateriaal uit in een emmer met water uit het aquarium, nooit onder de kraan. Zo pak je de planaria hun eten af en worden het er vanzelf minder.

Stap 2. Zet een planariaval

Een planariaval is een buisje of doosje met kleine openingen. De wormen kruipen erin, maar je vissen en garnalen kunnen er niet bij. Zo gebruik je hem:

1. Doe 's avonds een klein stukje rauwe vis of garnaal, of wat diepvries muggenlarven, in de val.
2. Leg de val op de bodem en doe het licht uit.
3. Haal de val de volgende ochtend weer uit de bak.
4. Gooi de wormen weg met kokend water. Spoel ze nooit door de gootsteen of de wc.
5. Herhaal dit een paar nachten achter elkaar.

Een val vangt er veel, maar bijna nooit allemaal. De wormen diep in de bodem krijg je er niet mee. Gebruik de val daarom altijd samen met stap 1.

Stap 3. Controleer en houd vol

Zie je overdag een planaria op het glas? Zuig hem op met een pipet of een slangetje. Kijk na een week opnieuw 's avonds met een zaklamp. Zie je er nog maar een paar, dan ben je goed bezig. Ga door met stap 1 en 2 tot je ze niet meer ziet. Dat duurt vaak een paar weken, dus geef het de tijd.

Stap 4. Alleen als het echt moet: een middel

Werken de eerste drie stappen na een paar weken niet, en heb je garnalen of jonge vissen die je wilt beschermen? Dan kun je een middel overwegen. Hier gaat het vaak mis, dus lees dit goed.

• Er zijn middelen speciaal tegen planaria te koop, bijvoorbeeld op basis van betelnoot. Die zijn bedoeld voor garnalenbakken, maar slakken kunnen er toch last van krijgen. Haal slakken die je wilt houden er vooraf uit.
• Ontwormingsmiddelen met fenbendazol of flubendazol zijn gemaakt voor honden, katten of landbouwdieren, niet voor aquariumvissen. Ze doden ook slakken en blijven maandenlang in de bodem achter. Gebruik ze niet op eigen houtje en vraag eerst advies aan een dierenarts die verstand heeft van vissen.
• Haal actieve kool uit je filter zolang je behandelt, anders werkt het middel niet.
• Eitjes van planaria overleven een behandeling vaak. Daarom moet je meestal herhalen. Volg altijd precies de gebruiksaanwijzing.
• Gaan er veel wormen tegelijk dood, dan rotten ze in je bak. Daardoor kunnen ammoniak en nitriet oplopen, en die zijn giftig voor je vissen. Zuig dode wormen op, meet de eerste week elke dag je water en ververs een flink deel als de waarden stijgen.

Een tip van een lezer

Lezer Mischa had planaria in een bak met alleen garnalen, en zag zijn garnalen steeds minder worden. Hij zette er een stuk of twintig jonge platy's bij. Die gingen meteen op jacht, en daarna zag hij geen planaria meer. Mooi om te lezen, maar het werkt niet in elke bak. Veel vissen laten planaria liggen omdat ze vies smaken, en platy's kunnen ook jonge garnalen eten. Zie het dus als een proef en niet als een vaste oplossing.

Zo voorkom je planaria

• Spoel nieuwe planten goed af en bekijk ze van dichtbij. Planten uit een potje met voedingsgel worden steriel gekweekt en hebben daardoor meestal geen ongewenste meelifters.
• Zet nieuwe dieren eerst een paar weken apart in een quarantainebak.
• Giet zo weinig mogelijk winkelwater mee in je bak.
• Gebruik een netje of emmer niet zomaar voor meerdere bakken.
• Voer met mate en zuig de bodem regelmatig schoon.

Veelgestelde vragen

Gaan planaria vanzelf weg?

Helemaal weg gaan ze zelden vanzelf. Maar als je minder voert en de bodem schoon houdt, worden het er wel veel minder.

Mag ik planaria wegspoelen of fijnknijpen?

Liever niet. Uit stukjes kunnen nieuwe wormen groeien, en sommige soorten horen niet in de Nederlandse natuur thuis. Gooi ze weg met kokend water.

Zijn planaria gevaarlijk voor mensen?

Nee. Planaria in je aquarium zijn geen parasieten en doen mensen niets.

Moet ik mijn hele bak opnieuw inrichten?

Nee, dat is bijna nooit nodig. Je haalt er dan juist de goede bacteriën uit, en je bak moet daarna opnieuw inlopen.